Yunanistan’da yirmi günü doldurdum ve bir çok konu hakkında daha kalıcı, dişedokunur bilgiler öğrendim. Öğrendiğim bilgilerle birlikte yaptığım gözlemler, Türkiye’yle karşılaştırmalı düşünceler, fikirler yavaş yavaş kafamda oturdu. Yunanistan ile Türkiye arasındaki benzerlikten buradaki yazıda bahsettikten sonra, Yunanistan’da ulaşımın nasıl sağlandığını anlatarak bazı saptamalar yapmak istiyorum.

Atina’da ulaşım ücretleri öğrenci için 0.5, sivil için 1 euro olacak şekilde düzenlenmiş. Aldığınız bilet bir buçuk saat içinde otobüsten metroya, tramvaydan teleferiğe pek çok yerde kullanılabiliyor. Aylık abonman fiyatları 18 € ile 35 € olarak değişiyor. Buraya kadar bilet konusunda her şey bizdeki gibi. Ancak bizden öyleri bir farkları var ki ilk gördüğüm zaman aklım çıkmıştı.

Yunanistan genelinde biletle bineceğiniz hiç bir taşıtta turnike sistemi veya görevli kontrolü yok. Biletinizi yaygın şekilde otomatik gişelerden aldıktan sonra bütün taşıtlardaki bilet okuma makinelerine sokuyor ve okutuyorsunuz. Makine de biletinizin üzerine okuduğu tarihi yazıyor. Ancak ilginçlik daha önce okunmuş bir bileti yeniden okuttuğunuz zaman yeni biletmiş gibi kullanabilmeniz. Bunun yanında bir buçuk saatlik sürede istediğiniz taşıda bindiğiniz için makineye hiçbir şey okutmazsanız da aktarma yapıyormuş gibi davranabiliyorsunuz. Tabi sanki abonmanınız var da evde unutmuş gibi ordan oraya elinizi kolunuzu sallaya sallaya gidebilirsiniz.

İlk düşündüğüm şey “aynı sistem bizde olsayı kimse bilet almazdı” oldu ve Yunanistanlı bir arkadaşıma kontrol olup olmadığını sordum. O da nadiren kontrol olduğunu, kontrolde biletim çıkmazsa biletin 100 katı ücretle cezalandırılacağımı söyledi. Benim ve iki aydır burada yaşayan Türkiye’den arkadaşım hiç bilet kontrolüne denk gelmemesi kontrollerin esnekliğini gösteriyor. Bizim ülkede var olan İETT ve ESHOT biletlerinin sahtesi basılırken burada herkes kendini kontrol ediyor. Yani mesela bileti olmayanlar tıpış tıpış kiosklara gidip biletlerini alıyorlar ya da ayın başında abonman veren yerlerin önünde metrelerce kuyruk oluyor.

Atina’da ulaşımın can damarı üç hat halinde bulunan Atina Metro’su. Atina metrosu denmesine rağmen bazen başka bir şehir olarak algılanan, bazen aynı olarak görünen Pire şehrinin durumunu hala anlamış değilim. Atina 2004 Olimpiyatları’nda futbol ve basketbol aktiviteleri Karaiskakis’teki spor kompleksine taşınmış. Ayrıca Olimpiyakos’un mekanı olan Pire ile Panatinaikos’un mekanı olan Atina aynı şehir sayılmıyorsa, neden derbiler içinde adı geçiyor onu da anlamadım. Sanırım bu karışıklığın sebebi şu: Bu iki şehir eskiden birbirinden uzak olarak görülüyormuş. Ancak sanayinin ve ulaşımın gelişmesiyle iki şehrin arasındaki mesafe hem kapanmış hem de metro hattıyla 20 dakikada gidilen ulaşılabilen iki şehir olmuş.

Pek çok metro istasyonunda müze şekline getirilmiş ve turistlerin oldukça ilgilisini çeken tarihi kalıntılar var. Roma ve Bizans döneminden gelen çanak-çömlek, su boruları, ev duvarları metro istasyonlarında sergileniyor. Gelip çekerken gözünüze çarpması bile şehrin tarihi bir mekan olduğunu hissetiriyor.

Şehrin diğer can damarları otobüsler. Üzerlerindeki gidiş ve geliş yönlerini Yunan alfabesinden dolayı okuyamasanız da bir süre sonra rakamları ve durakları ezberleyip, rahatça seyahat edebiliyorsunuz. Otobüsün her kapısının yakınında bilet makinesi bulunmasından dolayı, isteyen istediği kapıdan otobüse biniyor. Otobüs şoförünün polislik yapmaması, herkesin kendisini kontrol etmesi sayesinde binişler ve inişler yarım dakikada tamamlanıyor. Bizdeki gibi binerken duraktakilerinin alımını 5 dakika beklemiyorlar.

Kişisel ulaşım konusunda tercihleri bizden oldukça farklı. Motorsiklet, mobillet, scooter gibi motorlu ve iki tekerlekli tipteki araçların trafikteki yaygınlığı arabaların sayısına çok yakın. Özellikle Atina’nın büyüklüğünü ve park sıkıntısını göz önünde bulunduranlar, motorsikletle ulaşımı daha fazla tercih ediyorlar. Şehrin düz olmasına rağmen bisiklet yerine motorsiklet türlerini tercih etmeleri aslında ilginç. Çünkü ben hep Avrupa’daki başkentlerde insanların bisiklet kullandığını, bisiklet yolları olduğunu düşünürdüm ama yanıldığımı anladım. Başka başkentler için geçerli olabilir ancak Atina için aynı durum geçerli değil.

Yine şehrin park sorunundan ötürü burada arabaların boyutları oldukça küçük. Smart marka arabalara çok fazla rastlanırken, araba modelleri genelde hatchback şeklinde. Mini Couper, Citroen C1, Toyota Aygo, Fiat Panda, Suzuki Alto, Peugeot 107 gibi minik ve ekonomik arabalarla, diğer markaların hatchback modelleri Atina’nın hatta Yunanistan’ın genelinde kullanılıyor.

Biletsiz geçebilme konusunda bizim aklımız mı daha çok pisliğe çalışıyor yoksa bizden daha mı medeniler, yoksa ikisi birlikte mi bilmiyorum. Tek bildiğim her şeyimizin ortak olduğunu söylesek de kişilerin otokontrolü konusunda, hiç mi hiç bize benzemiyorlar.